جایی که فوتبال هنوز جامعه می‌سازد از ورزشگاه‌های جام جهانی تا… — مجال (مهدی حمیدی)

مجال (مهدی حمیدی)@Sociogram2023 · 562 subscribers Open in TelegramOpen

Forwarded fromان

انجمن جامعه شناسی ایران | آذربایجان شرقی

‍ جایی که فوتبال هنوز جامعه می‌سازد
از ورزشگاه‌های جام جهانی تا زمین‌های خاکی چیاپاس

آمریکا، کانادا و مکزیک میزبانان جام جهانی 2026 دهه‌هاست که با تجارت آزاد و رؤیای آمریکایی به یکدیگر گره خورده‌اند. با این همه، کمتر کسی به یاد می‌آورد که همزمان با آغاز اجرای توافق تجارت آزاد آمریکای شمالی (پیمان نفتا) در سال 1994 در جنوب مکزیک شورشی آغاز شد که هنوز ادامه دارد: زاپاتیستاها؛ جنبشی که نام خود را از امیلیانو زاپاتا، رهبر انقلابی دهقانان مکزیک و شعار ماندگارش، «زمین و آزادی»، وام گرفته است.
دیشب مکزیک، برابر انگلستان شکست خورد و رویایی جام جهانی مکزیک را پشت سر گذاشت. اما جایی آن سوتر در کوهستان‌های چیاپاس، اما هنوز فوتبالی جریان دارد که چندان کاری با صعود، حذف و رؤیای قهرمانی ندارد.
اگر نانسی فریزر کنار یکی از زمین‌های خاکی چیاپاس می‌ایستاد، نه یک مسابقه ففوتبال که دو رؤیای متفاوت درباره جهان را تماشا می‌کرد. در یک سو، فوتبال فیفا قرار دارد؛ جهانی از سرمایه، برند، حق پخش و صنعت سرگرمی. در سوی دیگر، فوتبال زاپاتیستاهاست؛ برآمده از خودگردانی، همبستگی، مشارکت زنان و مقاومت اجتماعی.
زاپاتیستاها جنبشی انقلابی، برخاسته از بومیان مایایی چیاپاس است که علیه فقر، نژادپرستی و نظم اقتصادی و پدرسالارانه مسلط سر برآوردند. و امروزه اهمیت این جنبش در ساختن شکل دیگری از زندگی جمعی است. در مناطق خودگردانشان، سیاست، آموزش و فوتبال بخشی از پروژه‌ای واحد برای ساختن جامعه‌ای آزادتر و برابرتر است.
در سال ۲۰۰۴، خاویر زانتی و نمایندگان باشگاه اینتر به چیاپاس رفتند و از آن‌ها حمایت کردند. زاپاتیستاها نیز اینتر را به مسابقه‌ای دوستانه دعوت کردند؛ دیداری که هرگز برگزار نشد. معاون فرمانده مارکوس، با همان لحن طنزآمیز همیشگی‌اش، به ماسیمو موراتی، رئیس وقت اینترمیلان، نوشت: «چون به شما علاقه داریم، قول می‌دهیم با گل‌هایمان غرق‌تان نکنیم.» همین مسابقه برگزارنشده، دو تصور متفاوت از فوتبال را روبه‌روی هم قرار داد.
در سال ۲۰۲۱، تیم زنان زاپاتیستا «ایکشل–رامونا»، به نام الهه مایایی ایکشل و فرمانده رامونا از رهبران برجسته زن این جنبش، متشکل از زنان نقاب‌پوش زاپاتیستا قرار بود با تیم زنان سن‌پائولی آلمان، نماد فوتبال ضدفاشیستی، دیدار کند. این انتخاب یادآور یک پیام بود: مبارزه با سرمایه‌داری بدون عبور از پدرسالاری ناتمام است.
بحران جهان امروز فقط فقر و نابرابری نیست؛ بحران جنسیت، دموکراسی نیز هست. جهانی که جامعه را قربانی بازار کرد، راه را برای ظهور راست افراطی گشود. ترامپیسم فقط یک سبک سیاسی نیست، بلکه نشانه بحرانی است که وعده همگرایی آمریکای شمالی را فرسوده است. امروز همان جغرافیا، زیر سایه دیوار مرزی، مناقشه بر سر نام خلیج مکزیک و سخنان تند درباره الحاق کانادا، بیش از همگرایی از بازگشت مرزها و ملی‌گرایی حکایت می‌کند.
زاپاتیستاها از آغاز در برابر منطق جهانی ایستادند که زمین را کالا، انسان را نیروی کار، زنان را به حاشیه و بومیان را بیرون از روایت توسعه می‌خواست. از همین رو، فوتبال آنان صرفاً حاشیه‌ای در تاریخ ورزش نیست، بلکه پاسخی به این نظم است؛ پاسخی که یادآوری می‌کند فوتبال هنوز می‌تواند جامعه بسازد، نه فقط بازار و برند.
در همان زمین‌های خاکی چیاپاس، جایی که زنان و مردان، با نقاب، کنار هم بازی می‌کنند، می‌توان همان پرسشی را شنید که فریزر پیش می‌کشد: جامعه برای چه کسی و چه چیزی ساخته می‌شود؟ زاپاتیستاها شعاری دارند: «راه می‌رویم و می‌پرسیم.» ترجمه فوتبالی آن فقط یک جمله می‌تواند باشد: «پاس می‌دهیم و می‌پرسیم.» و سئوال این است فوتبال برای چه کسی و چه چیزی بازی می‌شود و قرار است چه جهانی برای ما بسازد؟!
بزرگ‌ترین تفاوت این دو فوتبال در هدفی است که دنبال می‌کنند و نتیجه‌ای است که برای جامعه به ارمغان می‌آورند. یکی برای قهرمانی بازی می‌کند و دیگری برای آنکه هیچ انسانی از بازی حذف نشود. یکی ستاره می‌سازد؛ دیگری شهروند. یکی ارزش را با قیمت قرارداد می‌سنجد و دیگری با همبستگی، برابری و آزادی. تلخ‌تر از حذف از یک تورنمنت، حذف از روایت موجود است؛ همان حذفی که زاپاتیستاها بیش از سه دهه با آن جنگیده‌اند تا بومیان، زنان و فرودستان فقط موضوع تاریخ نباشند، بلکه راوی آن شوند. به همین دلیل، دورترین زمین فوتبال چیاپاس بیش از بسیاری از ورزشگاه‌های میلیارددلاری، هنوز درباره آینده فوتبال حرفی برای گفتن دارد.

#جام_و_جامعه_در_90_دقیقه
#جام_جهانی_۲۰۲۶
#نانسی_فریزر
#چیاپاس
#مکزیک
#فوتبال_آلترناتیو

📚 آذربایجان را جامعه‌شناسانه بخوانیم.

@ISA_Tabriz
@iran_sociology