نود دقیقه برای دیده شدن
از روژه میلا تا وزینیا؛ روایتی از اکسل هونت
دو روز پیش اتفاق عجیبی در جام جهانی رخ داد. لیونل مسی در زمین بود، آرژانتین، قهرمان دوره گذشته، به مرحله بعد صعود کرد و همه چیز باید طبق منطق همیشگی فوتبال پیش میرفت؛ دوربینها روی مسی و روایتهایی از رکوردشکنیهایش. اما وقتی سوت پایان به صدا درآمد، بخشی از جهان فوتبال درباره مرد دیگری حرف میزد؛ وزینیا، دروازهبان چهلساله کیپورد. گزارشها از جهش خیرهکننده دنبالکنندگان او در شبکههای اجتماعی خبر میدادند؛ از چند ده هزار نفر پیش از جام، تا بیش از بیست میلیون نفر تنها در چند هفته. برای چند ساعت، توجه جهان از مشهورترین فوتبالیست روزگار ما به دروازهبانی منتقل شد که تا پیش از این جام، حتی در کشور خودش نیز چندان شناختهشده نبود. این فقط داستان یک دروازهبان نیست؛ داستان دیده شدن است.
ترکیب تیم ملی کیپورد از باشگاههای بزرگ و ویترینهای پرنور فوتبال جهان نیامده بود. بازیکنان این تیم در ۲۵ باشگاه و ۱۴ کشور پراکندهاند و عموماً از لیگهای سطح پایین آمدهاند. یکی از مدافعانش، پیکو لوپس، زمانی کارمند بانک و مشاور وام در دوبلین بود و مسیرش به تیم ملی کیپورد از یک پیام در لینکدین آغاز شد. اینها نه ستارههای تثبیتشده فوتبال جهان، بلکه چهرههایی نیمهپنهان بودند که ناگهان برابر قهرمان جهان ایستادند.
کیپورد پیش از این جام برای بسیاری از مردم جهان نامی ناشناخته بود؛ مجمعالجزایری کوچک در اقیانوس اطلس، در غرب آفریقا. سرزمینی که قرنها مستعمره پرتغال بود، در مسیر تجارت برده و مهاجرت شکل گرفت، در سال ۱۹۷۵ استقلال یافت و فرهنگ کریول آن از آمیزش میراث آفریقایی و پرتغالی پدید آمد. کشوری کوچک با جمعیتی کمتر از بسیاری از شهرهای جهان که کمتر کسی شانسی برای موفقیت آن در جام جهانی قائل بود.
این نخستین بار نیست که آرژانتین، مدافع عنوان قهرمانی، ناخواسته به صحنه معرفی یک ملت کوچک تبدیل میشود. سیوشش سال پیش، در جام جهانی ۱۹۹۰، آرژانتینِ مارادونا در نخستین بازی برابر کامرون شکست خورد و جهان با چهرهای تازه از فوتبال آفریقا آشنا شد. در جام جهانی 1994 روژه میلا در ۴۲ سالگی به مسنترین گلزن تاریخ جام جهانی تبدیل شد؛ بازیکنی که درست در سالهای پایانی دوران حرفهای خود به شهرتی جهانی رسید. امروز نیز وزینیا، در چهلسالگی و در آستانه پایان دوران بازیگری، مسیری مشابه را تجربه میکند. هر دو دیر دیده شدند، اما وقتی دیده شدند، جهان دیگر نتوانست از کنارشان بیتفاوت عبور کند. اگر جام ۱۹۹۰ کامرون را وارد نقشه فوتبال جهان کرد، جام ۲۰۲۶ نیز کیپورد را وارد تخیل جمعی مردم جهان کرد.
شاید همینجا بتوان از ایده اکسل هونت، فیلسوف و اندیشمند آلمانی، کمک گرفت. هونت معتقد است انسانها و گروههای اجتماعی فقط برای ثروت یا قدرت مبارزه نمیکنند؛ آنها برای «بهرسمیت شناخته شدن» نیز مبارزه میکنند. در اندیشه او، تحقیر فقط یک احساس شخصی نیست، بلکه نشانهای از نظمی اجتماعی است که برخی افراد یا گروهها را شایسته احترام و اعتنا نمیداند. از این منظر، بیعدالتی همیشه در فقر یا نابرابری اقتصادی خلاصه نمیشود؛ گاهی از همان لحظهای آغاز میشود که جامعه تو را نادیده میگیرد و به تو احترام نمیگذارد.
اگر این ایده را به فوتبال بیاوریم، جام جهانی فقط میدان رقابت برای کسب جام نیست؛ بلکه شاید مهمترین میدان رقابت برای بهرسمیت شناخته شدن ملتها نیز هست. در اقتصاد، سیاست و روابط بینالملل، کیپورد هرگز هموزن آرژانتین نیست. اما فوتبال، برای نود دقیقه، این نابرابری را معلق میکند. ناگهان کشوری که بسیاری حتی جای آن را روی نقشه نمیدانستند، به موضوع گفتوگوی میلیونها نفر تبدیل میشود؛ دروازهبانی گمنام که بیشتر دوران حرفهای خود را دور از کانون توجه گذرانده، برای ساعاتی بیش از بزرگترین ستاره فوتبال جهان دیده میشود و تیمی که قرار بود در روایت مسی و آرژانتین حل شود، خود به روایت اصلی بدل میشود.
کیپورد جام را نبرد، اما در جهانی که احترام اغلب سهم قدرتهای بزرگ است، چیزی کمیاب به دست آورد: احترام. شاید اگر هونت این مسابقه را میدید، میگفت کیپورد نه فقط برای صعود، بلکه برای خروج از حاشیه جنگید و آن را به دست آورد. جملهای به روژه میلا نسبت داده میشود: «فوتبال ملتهای کوچک را بزرگ میکند.» دقیقترش اینست: فوتبال زمانی ملتهای کوچک را بزرگ میکند که جهان دیگر نتواند آنها را نادیده بگیرد.
#جام_و_جامعه_در_90_دقیقه
#جام_جهانی_۲۰۲۶
#اکسل_هونت
#بهرسمیتشناسی
#کیپورد
#کامرون
📚 آذربایجان را جامعهشناسانه بخوانیم.
@ISA_Tabriz
@iran_sociology
Forwarded fromانجمن جامعه شناسی ایران | آذربایجان شرقی
5
1
1July 5, 2026 253 1
