📖 ایدئولوژیک شدن سنت
✍️ داریوش شایگان
📰 منتشرشده در مجله کیان، خرداد ۱۳۷۳
۳۲ سال پیش، داریوش شایگان در مقالهای با عنوان «ایدئولوژیک شدن سنت» پرسشی طرح کرد که امروز هم بهطرزی عجیب زنده و آشناست:
چه میشود وقتی سنت، برای مقابله با جهان مدرن، قواعد بازی همان جهان را میپذیرد؟
شایگان استدلال میکند که ایدئولوژی نه دین است، نه فلسفه و نه علم؛ بلکه دستگاهی بسته است که چند «نیمهحقیقت» را به حقیقتی مطلق تبدیل میکند و جهان را با همان عینک توضیح میدهد. از نظر او، خطر از جایی آغاز میشود که سنت برای رقابت سیاسی با مفاهیمی چون انقلاب، تاریخ، دولت و ایدئولوژی، وارد منطق آنها میشود. در این نقطه، سنت گمان میکند در حال غلبه بر غرب است، اما ممکن است بیآنکه بداند خود به یکی از صورتهای همان جهان تبدیل شود.
شایگان این مسئله را در نسبت «انقلاب» و «اسلام» نیز دنبال میکند و میپرسد: آیا انقلاب اسلامی، انقلاب را دینی میکند یا دین را انقلابی و ایدئولوژیک؟ پرسشی که پاسخ او به آن، بخش مهمی از نقد او به «غربزدگی ناآگاهانه» را شکل میدهد.
خواندن دوباره این مقاله پس از بیش از سه دهه، فقط بازگشت به یک بحث تاریخی نیست؛ فرصتی است برای فکر کردن به نسبت ایمان و قدرت، سنت و تجدد، اسطوره و ایدئولوژی، و این پرسش اساسی که چگونه ممکن است اندیشهای درست در همان لحظهای که میخواهد از هویت خود دفاع کند، منطق رقیبش را درونی کند.
🌐 مطالعه متن کامل
🌾 @Sedanet
3danet.net
ایدئولوژیک شدن سنت | داریوش شایگان
داریوش شایگان در مقاله ایدئولوژیک شدن سنت، نسبت سنت، دین، اسطوره، ایدئولوژی و غربزدگی ناآگاهانه را بررسی میکند.
August 31, 2026 1.5K 50
