بهای فراخوان؛ جانهایی که بازنگشتند
📍وقتی سیاست خون دیگران را خرج میکند
بگذارید از یک اصل ساده شروع کنیم؛
اصلی که در همهی مکاتب مدرن علوم سیاسی تکرار شده:
قدرت فقط حق نیست، مسئولیت است.
ما سالها دربارهی خشونت جمهوری اسلامی حرف زدهایم و حق هم داشتهایم.
اما یک لحظه مکث کنیم و این سؤال را بپرسیم:
مسئولیت کسی که مردم را به میدانِ مرگ میخواند چیست؟
ماکس وبر جامعهشناس کلاسیک، سیاست را میدان انتخاب میان اخلاق نیت و اخلاق مسئولیت میداند.
اخلاق نیت میگوید:
هدف مقدس است، پس هر هزینهای توجیهپذیر است.
اما اخلاق مسئولیت میپرسد:
این تصمیم چه پیامدی برای جان انسانها دارد؟
و مهمتر:
چه کسی هزینه را میدهد؟
در نظریهی کنش جمعی چارلز تیلی یک قاعدهی روشن وجود دارد:
هر فراخوان سیاسی، بدون سازمان، حفاظت، توازن قوا و راهبرد خروج
بهجای مقاومت به قربانیسازی تبدیل میشود.
وقتی حکومتی:
📍بهشدت مسلح است
📍سابقهی شلیک مستقیم دارد
📍و هیچ هزینهی بینالمللی نمیپردازد
فراخوانِ نمادینِ «همزمان، همهجا»
نه شجاعت است
نه نافرمانی مدنی به معنای گاندیایی آن
بلکه قمار با بدنهای بیدفاع است.
هانا آرنت در تحلیل خشونت میگوید:
قدرت واقعی از سازمان و مشروعیت میآید
نه از انبوه قربانیان.
تاریخ هم همین را نشان میدهد:
کشتهشدنِ بیشتر لزوماً رژیمها را سرنگون نکرده
بارها فقط سرکوب را مشروعتر کرده است.
حالا برسیم به خطرناکترین جملهای که در سیاست شنیده میشود:
برای انقلاب، باید خون داد.
این جمله اگر از دهان کسی بیرون بیاید که:
📍خود و خانوادهاش در امنیتاند.
📍هزینهی تصمیم را نمیپردازند.
📍و ابزار واقعی تغییر در اختیار ندارند.
دیگر تحلیل سیاسی نیست؛
استعارهسازی از مرگ دیگران است.
وبر دقیقاً همینجا هشدار میدهد:
سیاستمداری که فقط از خون، قهرمانی و فداکاری حرف میزند،
اما مسئول پیامد تصمیمهایش نیست،
نه رهبر است نه انقلابی
بلکه فاقد اخلاق سیاسی است.
این نقد تبرئهی سرکوبگر نیست.
این مطالبهی حداقلی از هر مدعی رهبری است.
اگر کسی مردم را به خیابان میخواند
باید حداقل یکی از اینها را داشته باشد:
📍سازمان واقعی
📍شبکهی حفاظت
📍توازن قوا
📍یا آمادگی پرداخت هزینهی شخصی
در غیر این صورت
آنچه رخ میدهد گذار نیست؛
بازتولید تراژدی است.
ایران یکبار این مسیر را رفته.
سال ۵۷ هم گفته شد:
اول خون، بعد آزادی.
اما آزادیای که با تعلیق عقلانیت شروع شود،
با نهاد شروع نمیشود بلکه
با استبداد تمام میشود.
ایران نه به شعارِ خون لازم است نیاز دارد،
نه به رهبرِ امن در تبعید
به سیاستِ مسئول، سازمانیافته
و متعهد به جان انسانها نیاز دارد.
28
26
3
2
1February 1, 2026 2K 62
