وقتی «عزت» به قیمتِ زندگی تمام میشود
آزاده مدنی
خطرناکترین محصول جنگ، فقط کشتهها و ویرانیها نیست؛ تغییر معیارهایی است که با آنها موفقیت و شکست را میسنجیم. ممکن است جامعهای بهتدریج به جایی برسد که کشتهشدن را نشانه پیروزی بداند، انتقام را معادل عدالت بگیرد و هر تلاشی برای متوقف کردن جنگ را عقبنشینی یا ذلت تلقی کند؛ بیآنکه دیگر بپرسد: قرار است این جنگ، در نهایت، چه چیزی را برای زندگی انسانها حفظ کند؟
دو نوشته اخیر سید زینالعابدین صفوی با دو گزاره متفاوت، اما مرتبط، این مسئله را به میان میکشند: «مرگِ باعزت، هدف نیست» و «جنگِ بیحساب، به ننگِ بیحساب منجر میشود.» اهمیت این دو گزاره برای من، نه در داوری درباره یک جنگ مشخص، بلکه در جابهجایی پرسشی است که معمولاً در فضای جنگ گم میشود.
پرسش فقط این نیست که «آیا باید مقاومت کرد؟»
پرسش بنیادیتر این است: مقاومت برای حفظ چه چیزی؟
اگر قرار است جنگ از زندگی، استقلال و کرامت انسان دفاع کند، خودِ زندگی نمیتواند در محاسبات سیاسی به یک متغیر درجهدو تبدیل شود. جامعهای که برای دفاع از عزت، امنیت، اقتصاد، آموزش، سلامت روان، سرمایه انسانی و آینده نسل بعد را به تدریج فرسوده میکند، باید در تعریف خود از «عزت» تجدیدنظر کند.
این مسئله بهویژه اکنون اهمیت دارد؛ زمانی که کشتهشدن عزیزان، خشم و میل به انتقام را تقویت میکند و زبان عمومی نیز بهسرعت به سمت قهرمانسازی از مرگ و ستایش جنگیدن تا آخرین نفس میرود. سوگ، البته، حق خانوادههاست و خشم در برابر خشونت قابل فهم است. اما سیاست را نمیتوان با منطق سوگ اداره کرد. سیاستمدار باید جایی را ببیند که فرد داغدار، به دلیل طبیعیِ خشم، قادر به دیدنش نیست: چند سال بعد چه خواهد شد؟
جنگ ممکن است چند هفته یا چند ماه طول بکشد؛ اما آثار آن میتواند سالها در تورم، مهاجرت، کاهش سرمایهگذاری، اختلال آموزش، فرسایش اعتماد اجتماعی، آسیبهای روانی و از دست رفتن فرصتهای یک نسل ادامه پیدا کند. این بخش از خسارت معمولاً تصویر قهرمانانهای ندارد؛ کسی برای نابودی یک مدرسه یا مهاجرت یک متخصص مدال نمیگیرد. اما آینده جوامع دقیقاً در همین خسارتهای بیتصویر تعیین میشود.
از همینجا تفاوت «عزت» با «تحمل رنج» روشن میشود. جامعهای که فقط میپرسد «چگونه دشمن را تنبیه کنیم؟» ممکن است دیر بفهمد که پرسش مهمتر این بوده است: «چگونه اجازه ندهیم نسل بعد، تاوان تصمیمهای امروز ما را بدهد؟»
شاید احترام واقعی به کشتهشدگان، افزایش شمار کشتهشدگان نباشد. شاید این باشد که مرگ آنان را به دلیلی برای زنده ماندنِ بهترِ دیگران تبدیل کنیم.
چون اگر جنگ را ببریم اما امکان زندگی مطلوب را ببازیم، باید شجاع باشیم و بپرسیم:
دقیقاً چه چیزی را پیروز شدهایم؟
🌀| @MarpichChannel
7August 20, 2026 172 1 4
