اگر همهچیز در حال فروپاشی است، تاریخ چه چیزی برای ما دارد؟
آزاده مدنی
در شرایط بحرانی، یکی از خطرناکترین اشتباهها این است که تصور کنیم آینده فقط از دل خبرهای امروز ساخته میشود. وقتی بحران طولانی میشود، جامعه بهتدریج میان دو قطب گرفتار میشود: خوشبینی سادهلوحانه یا ناامیدی مطلق. اما شاید گزینه سومی هم وجود داشته باشد.
رومن کرزناریک، فیلسوف اجتماعی، در کتاب تاریخ برای فردا پیشنهاد عجیبی دارد: برای پیدا کردن راههای آینده، به جای خیره شدن به بحرانهای امروز، به لحظههایی از تاریخ نگاه کنیم که انسانها توانستهاند نظمهای ظاهراً تغییرناپذیر را تغییر دهند.
این ایده برای ایران فقط یک بحث فلسفی نیست.
ما نیز با مجموعهای از بحرانهای درهمتنیده مواجهیم: بحران اقتصادی، آب و محیط زیست، فرسایش اعتماد اجتماعی، شکافهای سیاسی، مسئله حکمرانی و اکنون موجی از تغییرات فناورانه که میتواند مفهوم واقعیت و اعتماد عمومی را نیز دگرگون کند. در چنین شرایطی، پرسش مهم فقط این نیست که «چه بر سر ما خواهد آمد؟» بلکه این است که «چه امکانهایی برای تغییر وجود دارد که هنوز آنها را جدی نگرفتهایم؟»
کرزناریک برای پاسخ، به تاریخ رجوع میکند؛ اما نه برای پیدا کردن نسخه آماده. او از تجربههایی سخن میگوید که نشان میدهند جوامع در دورههای بحرانی چگونه توانستهاند شکلهای تازهای از همکاری، مشارکت و مالکیت عمومی ایجاد کنند؛ از مدیریت منابع آب و تعاونیهای اقتصادی تا جنبشهای ضد بردهداری و مبارزات مدنی.
مهمتر از همه، او میان خوشبینی و امید تفاوت میگذارد.
خوشبینی میگوید احتمالاً اوضاع بهتر خواهد شد. امید رادیکال میگوید حتی اگر هیچ تضمینی برای بهتر شدن وجود نداشته باشد، باید برای ساختن امکان دیگری اقدام کرد.
این تمایز برای جامعهای که درگیر بحرانهای طولانی است، بسیار مهم است. چون ناامیدی میتواند به انفعال منجر شود و خوشبینی بیپایه نیز ما را از دیدن واقعیت بازدارد. آنچه میان این دو قرار میگیرد، توانایی دیدن امکان و تبدیل آن به کنش جمعی است.
یکی از نکات مهم این گفتوگو همین است: بحران بهتنهایی تغییر ایجاد نمیکند. بحران زمانی میتواند به نقطه عطف تبدیل شود که با جنبش اجتماعی، مشارکت مردم و تصویری قابل تصور از یک بدیل پیوند بخورد.
شاید ارزش خواندن این مطلب برای امروز ایران دقیقاً همین باشد. نه اینکه به ما وعده آیندهای روشن بدهد؛ بلکه کمک کند بفهمیم در تاریکترین دورهها، تاریخ همیشه فقط فهرستی از شکستها نیست. گاهی در دل همان تاریخ، نمونههایی وجود دارند که نشان میدهند آنچه امروز ناممکن به نظر میرسد، الزاماً همیشه ناممکن نخواهد ماند.
اگر قرار باشد از تاریخ برای ایران امروز چیزی یاد بگیریم، شاید نخستین درس این باشد:
امید، پیشبینی آینده نیست؛ ساختن امکان آینده است.
این متن را بخوانید؛ شاید مهمترین چیزی که از آن به دست میآوریم، پاسخ یک پرسش سیاسی یا اقتصادی نباشد، بلکه تغییر زاویه نگاهمان به بحران باشد.
لینک مطلب:
https://www.radiozamaneh.com/846039/
🌀| @MarpichChannel
Radiozamaneh
در جستجوی امید در روزهای تیره ناامیدی
پروین شهبازی - در گفتوگوی لکس بولمایجر با رومان کرزناریک، فیلسوف اجتماعی او به ضرورت بررسی بازتابی نمونههای تاریخی برای الهامبخشی به امید و تقویت همکاری در جامعه مدرن میپردازد. کرزناریک به اهمیت یادگیری از دستاوردهای انسانی در گذشته، به ویژه در زمانهای…
August 16, 2026 200 1 11
