#آموزشی
روشهای ژئوفیزیک و نمونهبرداریهای ژئوشیمیایی 🌍🔬
مقدمه
در اکتشافات زمینشناسی و معدنی، برای شناخت ساختارهای زیرسطحی و شناسایی مناطق دارای پتانسیل معدنی از روشهای ژئوفیزیکی و ژئوشیمیایی استفاده میشود. روشهای ژئوفیزیکی بیشتر بر اندازهگیری ویژگیهای فیزیکی زمین تمرکز دارند، در حالی که روشهای ژئوشیمیایی با بررسی ترکیب شیمیایی نمونههای سطحی یا زیرسطحی، به شناسایی ناهنجاریهای مرتبط با کانسارها کمک میکنند. 🪨⛏️
۱. روشهای ژئوفیزیک 📡
روشهای ژئوفیزیکی بدون نیاز به حفاری گسترده، اطلاعاتی درباره ساختار و ویژگیهای زیرسطح زمین ارائه میدهند.
الف) روش مغناطیسسنجی 🧲
در این روش تغییرات میدان مغناطیسی زمین اندازهگیری میشود. کانیهای مغناطیسی مانند مگنتیت میتوانند باعث ایجاد ناهنجاری مغناطیسی شوند. این روش برای شناسایی سنگهای آذرین، ساختارهای زمینشناسی و برخی کانسارهای معدنی کاربرد زیادی دارد.
ب) روش گرانیسنجی ⚖️
در گرانیسنجی، تغییرات بسیار کوچک شتاب گرانش زمین اندازهگیری میشود. تفاوت چگالی سنگها باعث ایجاد ناهنجاریهای گرانشی میشود. از این روش برای مطالعه ساختارهای عمیق، حوضههای رسوبی و تودههای سنگی استفاده میشود.
ج) روش مقاومتسنجی الکتریکی ⚡
در این روش مقاومت الکتریکی لایههای زیرسطحی بررسی میشود. تفاوت در جنس سنگ، میزان رطوبت و وجود سیالات میتواند مقاومت الکتریکی را تغییر دهد. این روش در اکتشاف آب زیرزمینی، بررسی گسلها و شناسایی برخی کانیسازیها کاربرد دارد.
د) روش IP یا پلاریزاسیون القایی 🔋
این روش توانایی برخی مواد زیرسطحی برای ذخیره و آزاد کردن بار الکتریکی را بررسی میکند. IP بهویژه برای اکتشاف کانسارهای سولفیدی فلزی مانند مس، سرب و روی بسیار مفید است.
هـ) روش الکترومغناطیسی (EM) 📶
در روشهای الکترومغناطیسی، پاسخ زمین در برابر میدانهای الکترومغناطیسی اندازهگیری میشود. این روش برای شناسایی مناطق رسانا، کانیسازیهای سولفیدی و گاهی آب زیرزمینی مورد استفاده قرار میگیرد.
و) روش لرزهای 🌊
در این روش امواج لرزهای در زمین ایجاد و زمان و نحوه انتشار آنها بررسی میشود. از اطلاعات بهدستآمده میتوان برای تعیین مرز لایهها، ساختارهای زیرسطحی، گسلها و ویژگیهای سنگها استفاده کرد.
۲. نمونهبرداریهای ژئوشیمیایی 🧪
نمونهبرداری ژئوشیمیایی یعنی جمعآوری نمونه از محیطهای مختلف و بررسی عناصر موجود در آنها برای پیدا کردن ناهنجاریهای ژئوشیمیایی و مناطق دارای پتانسیل معدنی.
الف) نمونهبرداری از خاک 🌱
از نقاط مشخصی از خاک نمونه گرفته شده و غلظت عناصر مختلف در آزمایشگاه تعیین میشود. این روش یکی از رایجترین روشها در اکتشاف مواد معدنی سطحی است و میتواند ناهنجاریهایی مانند افزایش مس، طلا، سرب یا روی را مشخص کند.
ب) نمونهبرداری از سنگ 🪨
در این روش از رخنمونها، رگهها، زونهای دگرسانی یا سنگهای دارای آثار کانیسازی نمونه تهیه میشود. نمونههای سنگی میتوانند اطلاعات مستقیمی درباره نوع کانیسازی و ترکیب شیمیایی سنگ ارائه دهند.
ج) نمونهبرداری از رسوبات آبراههای 🏞️
در این روش از رسوبات موجود در رودخانهها و آبراههها نمونهبرداری میشود. مواد حاصل از فرسایش سنگها میتوانند در مسیر آب جابهجا شوند؛ بنابراین بررسی رسوبات آبراههای برای شناسایی مناطق بالادست دارای کانیسازی مفید است.
د) نمونهبرداری از آب 💧
آبهای سطحی یا زیرزمینی برای بررسی عناصر محلول و ویژگیهای شیمیایی آنها نمونهبرداری میشوند. وجود غلظت غیرعادی برخی عناصر میتواند نشانهای از برهمکنش آب با سنگهای خاص یا وجود کانیسازی باشد.
هـ) نمونهبرداری از گیاهان 🌿
گاهی عناصر موجود در خاک توسط ریشه گیاه جذب میشوند. با بررسی بافت گیاه میتوان در برخی شرایط به اطلاعاتی درباره ترکیب شیمیایی خاک و زیرسطح دست یافت. این روش بیشتر در شرایطی کاربرد دارد که پوشش گیاهی مناسب وجود داشته باشد.
و) نمونهبرداری از گازهای خاک 💨
در این روش گازهای موجود در فضای خالی خاک بررسی میشوند. برخی گازها یا ترکیبات فرّار میتوانند از اعماق زمین به سطح برسند و در اکتشاف برخی ذخایر و مطالعات زمینشناسی مورد استفاده قرار گیرند.
#معدن #اکتشاف
کمیته دانشجویی خانه معدن لرستان
