زمانی در نشستی بر شهبانوی پهلوی خشم گرفت و آنگاه که فرح از اهمیت فرهنگ گفته و غیرمستقیم از تخصیص بودجه به ارتش انتقاد کرده بود، به تندی به وی پاسخ داد و گفت: «به شما مربوط نیست. … در همین موقع که مملکت ایران اشغال شد، با کدام ساز [موسیقی] ما رفتیم به جنگ؟»
۸۵ سال پیش در چنین روزی، ایران ما بدست نیروهای متفقین اشغال شد؛ رخدادی بس ژرف که پیامدهایی سهمگین برای سرنوشت ایران فراهم نمود.
برای تحلیل سیاست خارجی و داخلی ایران باید به شخصیت فرمانروایان و تاثیر «رخداد برسازنده» در آغاز دوران فرمانروایشان نگریست.
کودتای قاسم در ۲۳ تیر ۱۳۳۷ علیه سلطنت در عراق «رخداد برسازنده عینی» شاه بود که مرزهای غربی ایران را ناامن ساخت و ادعای سرزمینی عراق را بر خوزستان کلید زد.
«رخداد برسازنده روانی» شاه نیز اشغال ایران به دست متفقین در ۳ شهریور ۱۳۲۰ بود که ذهن شاه را تا پایان دوران پادشاهیش تسخیر کرد. شاه همه روندها را از دریچه این رخداد میدید تا بدانجا که نوع حکمرانی، برخورد با مخالفین، تأکید بر خرید جنگ افزارها و برداشتش از توسعه را تحت تأثیر قرار داد.
به بیان دیگر، اشغال ایران بدست متفقین و کودتای عراق مهمترین رخدادهایی بودند که فیلتری شناختی را برای شاه برساخت که تا واپسین نفس همراهش بود.
به همین شیوه نیز می توان فیلتر شناختی آیتالله خامنهای را شناخت. جنگ با عراق «رخداد برسازنده عینی» و فروپاشی شوروی «رخداد برسازنده روانی» وی بود.
به همین ترتیب، جنگ امریکا و اسرائیل با ایران نیز ذهنیت راهبردی رهبران کنونی ایران را شکل خواهد داد.
متن : آرش رئیسی نژاد
2August 25, 2026 26
