نفوذ اندیشه ایرانشهر در ایران پس از اسلام
آثار و نفوذ اندیشهی ایرانشهر تا مدت ها پس از سقوط ساسانیان همچنان محسوس و ماندگار بود. با تضعیف عباسیان، پادشاهی های محلی، خود را با ایرانشهر مرتبط دانسته و با دعوی ارتباط با امپراتوری های گذشته، بهویژه امپراتوری ساسانیان و امثالهم، ادعای مشروعیت کردند. سلسلهی طاهریان در خراسان مدعی بودند که از تبار رستم، قهرمان نامدار ایران هستند؛ سلسلهی صفاریان در سیستان مدعی بود که مشروعیت خود را به واسطهی قرارگرفتن در امتدادِ حکمرانی جمشید تا شاه شاهان، خسرو دوم؛ به دست آورده است؛ آلبویه، که در قرن دهم خلافت عباسیان را تصاحب کردند، داعیهی نسبت با پادشاه ساسانیان، بهرام گور را داشتند؛ سامانیان در قرن نهم در بخارا و بلخ، زبان پارسی را گسترش دادند و ادعا کردند که از نَسَب یک ژنرال ساسانی هستند؛ زیاریان در نواحی کاسپین، ادعا میکردند که به یکی از شاهان قهرمان کهن ایران، کی خسرو، مرتبط هستند، در حالی که باوندیان [برخاسته] از همان نواحی، مدعی بودند که به ژنرال ساسانی دیگری در زمان کیخسرو دوم ساسانی منسوب هستند؛ غزنویان که تا اندازهای ترکتبار بودند و بر غزنه و بُست حکمفرمایی میکردند، ادعا داشتند که با خاندان یزدگرد سوم، آخرین شاه شاهان ساسانیان ازدواج کردهاند.
به این ترتیب میتوان گفت که با وجود ظهور اسلام، سنت ساسانی ایرانشهر همچنان به حیات خود ادامه میداد.
حتی قراخانیان، که سلسلهای ترکتبار در غرب چین بودند و زبان و فرهنگ ترکی را نیز در طول قرن سیزدهم اعتلا بخشیدند، ضدقهرمان ایرانی، افراسیاب، را جد خود میدانستند. سلسلهها و امپراتوری های منطقه، صرفنظر از تفاوتی که با ایران و (توران) داشتند، نتوانستند از قدرت خداینامه و بعد ها شاهنامه که درصدد توصیف گذشتهی ایرانشهر بود، رهایی یابند. هنگامی که قراخانیان سنت فکری توران افسانهای را پذیرفتند، همهی کسانی که ساکن آن منطقه بودند، از غرب چین تا بین النهرین، سنّت آنان را پذیرا شدند و خود را با این تاریخ تطبیق دادند.
📚تورج دریایی، پادشاهان، جادوگران و کودکان، ترجمهی شبنم بهمن پور، ص ۷۴، ۷۵، ۷۶.
#ایرانشهر #ساسانیان #طاهریان #صفاریان #زیاریان #باوندیان #غزنویان #قراخانیان #توران
@Institute_vohman
Forwarded fromپژوهشکده تاریخی وهومن
6
2August 10, 2026 366 2
