🔹▪️🔹
▪️درباره بیت مشهور دیوان لغات الترک
#پاپاق در ترکی ما معادل بؤرک/ کلاه است، اما فرهنگ عامه بین این دو تفاوت قائل است.
بؤرک ساده است که گویا آن را میبافند یا میدوزند، اما پاپاق روش استحصال پیچیدهتری دارد.
کلمه پاپاق را در دیوان لغات الترک نیافتم، اما در متون متاخر یافت میشود.
اما بؤرک در دیوان لغات الترک محمود کاشغری موجود است، آنجا که مینویسد:
باشسیز بؤرک اولماز،
تاتسیز تۆرک اولماز.
در بادی امر اینگونه به نظر میرسد، منظور از #تات در این بیت کهن ترکی، غیرترک است. زیرا ترکان از قدیم غیر ترک را تات نامیدهاند.
اما تاویل دیگری هم میتوان بر این مفهوم داشت. یعنی در کنار هر تات به معنی قشلاقنشین، ترک یعنی دومسکنی (هم قیشلاق نشین و هم ییلاق نشین) هم وجود دارد.
ترکها در ایران به اقوامی تات میگویند که تحلیلی زبان هستند و بیشتر در حاشیههای جنوبی کوههای تالش و البرز زندگی میکنند.
تاتها در شهرهای جنوب قزوین از جمله تاکستان، شال و اسفرورین و مناطق کوهستانی الموت و طالقان و روستاهای کوهستانی تهران تا سمنان هم ساکنند، اما به نظر میرسد ساختار زبان آنها اندکی باهم متفاوت است و گاهی هم بسیار متفاوت.
اما ترکها صرفا به تحلیلی زبانان تاجیک، تات نگفتهاند، بلکه به رعیتهای ترک که تک مسکنی (بیر یوردلو) بودهاند هم تات میگفتهاند.
منظور از تک مسکنی کسانی هستند که همیشه در قشلاق (آران) زندگی میکردند و مراتع ییلاقی نداشتند.
ثروتمندان ترک که خود را رعیت نمیدانستند، هم املاک قشلاقی داشتند و هم املاک ییلاقی. به این نوع ترکها مالک و دو مسکنی (ایکی یوردلو) گفته میشد.
مالکان و دومسکنیها، هم در امر نظم و کنترل تولیدات کشاورزی و احشام نقش داشتند و هم جهت حفظ و حراست سرحدات و مرزهای قلمرو خاقانی و شاهانی دارای مهارتها و امکانات فراوان اعم از عده و عده بودند. توصیف و ایضاح این عده و عده همان است که تاریخ هزار سال اخیر نامیده میشود.
#دئنمه
#جستار #Essay
#باشسیز_بؤرک_اولماز.
@Alimohamadbayani
https://t.me/Bayram
10July 31, 2026 724 11
