गोपाळ गणेश आगरकर
जन्म :- 14 जुलै 1856, टेंभू (सातारा)
गरिबीमुळे न्यायालयात कारखान्याची नोकरी केली.
अकोल्याला येऊन मॅट्रिक पर्यंत शिक्षण तेथेच 'वऱ्हाड समाचार' मध्ये लेख लिहून उपजीविका केली.
डेक्कन कॉलेजमधून बीए पदवी :- 1878
डेक्कन कॉलेजात 'एकत्र हिंदू कुटुंब पद्धतीचे फायदे व तोटे' निबंध लिहून 50 रुपयाचे बक्षीस मिळवले होते.
आगरकर यांची फी केरूनाना छत्रे यांनी भरली होती.
1881 मध्ये इतिहास व तत्वज्ञान विषय घेऊन MA
1880 मध्ये न्यू इंग्लिश स्कूल स्थापनेत पुढाकार (टिळक व चिपळूणकरांसोबत, मोरोदादा फडणीस यांच्या वाड्यात)
1885 मध्ये न्यू इंग्लिश स्कूलचे सुपरटेंडंट म्हणून नियुक्ती
24 ऑक्टोबर 1884 डेक्कन एज्युकेशन सोसायटीची स्थापना (टिळकांसोबत)
1885 मध्ये याचे फर्ग्युसन कॉलेज स्थापन झाले.
1892 ते 1895 फर्ग्युसन कॉलेजचे प्राचार्य
इंदूरच्या संस्थानिक शिवाजीराव होळकर यांनी आगरकरांना संस्थानात नोकरीची संधी दिली होती परंतु त्यांनी ती नाकारली.
केसरीचे संपादक :- 4 जानेवारी 1881 ते 25 ऑक्टोबर 1887
15 ऑक्टोबर 1888 :- सुधारक हे साप्ताहिक सुरू केले (मदत गोखले) (मराठी :- आगरकर; इंग्रजी :- गोखले)
आगरकर यांच्या मृत्यूनंतर सुधारक पटवर्धन यांनी चालवले.
बर्वे प्रकरणात टिळक व आगरकरांना शंभर रुपये व 101 दिवसांची तुरुंगवासाची शिक्षा झाली होती तेव्हा त्यांची बाजू फिरोजशहा मेहता यांनी लढवली होती.
संमती वयाच्या बिलास पाठिंबा दिल्यामुळे गोपाळराव जोशी यांनी एप्रिल 1891 मध्ये आगरकर यांची प्रेतयात्रा काढली होती.
आगरकरांचे लेखन
1) डोंगरीच्या तुरुंगातील 101 दिवस :- 1882
2) वाक्यमीमांसा
3) वाक्य पृथक्करण
4) शेक्सपियरच्या हॅम्लेट या नाटकाचे विकारविलसित नावाने मराठीत भाषांतर :- 1883 (छपाई आर्यभूषण छापखाना)
5) शेठ माधवदास रघुनाथ दास व धनकुवर बाई यांचे पुनर्विवाह चरित्र :- 1907
6) जात्युछेदक (निबंध)
7) फुटके नशिब (आत्मचरित्र)
8) गुलामांचे राष्ट्र :- भारतीयांकडे धैर्य, ज्ञान, उत्सव यांची जाणीव आहे ते कष्टाळू नाहीत आणि त्यांच्याकडे सत्य सांगण्याची हिंमत नाही.
आगरकर आणि त्यांचे काही लेख
1) अनाथाला कोणी वाली नाही (सुधारक) :- विद्यापीठांचा कला शाखेचा त्रेवार्षिक शिक्षणक्रम अत्यंत कष्टवाह झाला आहे
2) मुलांइतकीच मुलींच्या शिक्षणाची सक्ती (सुधारक)
3) स्त्रियांना वरिष्ठ प्रतीचे शिक्षण द्यावे की नाही (सुधारक) :- विवाह वयात व विवाह पद्धतीत फरक करण्याची आवश्यकता
4) स्त्रियांनी जाकिटे घातलीच पाहिजे
5) हिंदुस्तानचे राज्य कोणासाठी :- सरकारचा स्वार्थीपणा
6) सामाजिक सुधारणेस अत्यंत अनुकूल काळ :- सांप्रत काळ
7) हिंदू समाजाच्या दुरावस्थेची कारणे :- सुधारकच्या पहिल्या अंकात एकूण 6 कारणे
8) मुन्सिपल हाऊस व ब्राह्मण्यांवर गदा (सुधारक)
9) शहाण्यांचा मूर्खपणा (दीनबंधू) :- सक्तीच्या वैधव्यावर टीका
10) समज नाही हेच :- जरठविवाहास विरोध
11) आमच्या स्त्रियांचा पेहराव (सुधारक)
12) आमच्या पुरुषांचा पेहराव (सुधारक)
13) अलंकार मिमांसा
14) दागिन्यांचा सोस
15) मराठमोळा व मराठमोळ्यांची पुरवणी सुधारक
16) दारूबाजी
17) पांचजन्याचा हंगाम :- शिमग्यास विरोध
18) धर्माचा सुकाळ आणि बकऱ्याचा काळ :- पशुहत्येवर टीका
19) आमचे ग्रहण अजून सुटले नाही
20) प्रेतक्रिया
21) प्रेत संसार
22) सोवळ्याची मिमांसा
23) सोवळ्या ओवळ्याची पुरवणी
24) वादे वादे जायते तत्व बोध (केसरी) :- संमती वयाच्या विलास पाठिंबा देण्याकरिता
25) संमतीचे वय जुन्या लोकांचा खोटेपणा (सुधारक)
26) दत्तकाची आवश्यकता (सुधारक)
27) धर्म कल्पना आली कुठून ? (सुधारक)
28) इंग्रजांच्या कोणत्या गोष्टी अनुकरणीय आहेत ?
29) नेटिव्ह लोकांत इंग्रजांसारखे धाडस कधी येईल (केसरी) (1881)
30) स्त्री दास्यविमोचन (केसरी) (1882) :- विभक्त कुटुंब पद्धतीचे समर्थन केले
31) आमच्या निकृष्ट स्थितीत कोण जबाबदार (केसरी) (1881)
32) गोरे गुन्हेगार व काळे न्यायाधीश (केसरी) (1883)
33) प्रजोत्पादन व द्रव्योत्पादन (केसरी) (1883)
34) हिंदुस्तान देश बुडला हो बुडला :- स्त्री शिक्षणावर (केसरी) (1884)
35) अति शहाणा त्याचा बैल रिकामा :- बालविवाह वर (केसरी) (1884)
36) इंग्लंड शिवाय आम्हाला गती नाही :- रशियन युद्धावेळी (केसरी) (1885)
मृत्यू :- 17 जून 1895
आचार्य अत्रे यांनी आगरकर यांच्या स्मृतीप्रीत्यार्थ पुण्यात 1934 मध्ये आगरकर हायस्कूल ही मुलींची शाळा स्थापन केली.
