در جلسه معارفه دانشجویان نوورود کارشناسی در تاریخ ۱۰ آبان ۱۴۰۴ گفتم:
«باستانشناسی، علم درک چگونه زیستن است.»
این جمله حاصل سیوهفت سال تجربه زیسته من در این علم است؛ تجربهای که هر روز، معنای عمیقتری برایم پیدا میکند.
اگر روزگاری دغدغه شغلی فقط در چند رشته خاص، از جمله باستانشناسی، مطرح بود، امروز این نگرانی تقریباً برای همه رشتهها وجود دارد؛ نتیجه طبیعیِ افزایش جمعیت و محدودیت جذب نیرو در دستگاههای دولتی.
اما بهجای دیدن آن بهعنوان بحران، باید آن را یک آزمون زیسته دانست، فرصتی برای اینکه از دل تجربههای گذشته، معیارهای تازهای برای زیستنِ امروز و فردا بسازیم.
وقتی میگوییم «علم چگونه زیستن»، یعنی علمی که به همه ابعاد زندگی انسان میپردازد. همانطور که شما دانشجویان تازهوارد، باید بیاموزید تا شیوههای زندگی گذشتگان را بفهمید، تا بتوانید از آن فهم، برای تمرین زیستن در اکنون بهره بگیرید.
در این مسیر، نکتهای اساسی را باید در نظر داشت: باستانشناسی در ایران هنوز درگیر شناخت جایگاه علمی خود است. گاه در مرز میان هنر، علوم انسانی و علوم اجتماعی در نوسان است؛ در حالی که در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، باستانشناسی در قلمرو علوم مهندسی جایگاه یافته است.
چرا؟ چون عبرت از گذشته، مهندسی تجربه است.
مهندسیای که دادههای تاریخی را به الگوهای کارآمد برای ساختن آینده تبدیل میکند.
اگر چنین نگرشی در ما شکل بگیرد، باستانشناس دیگر منتظر شغل دولتی نمیماند؛ او خودش میتواند کارآفرین باشد، بر پایهی تجربههای زیسته و شناخت عمیق محیط انسانی و تاریخی خویش.
باستانشناس باید در خدمت توسعه ملی باشد. این رسالتی است بر دوش نسل جدید؛ نسلی که میتواند با بهرهگیری هوشمندانه از هوش مصنوعی و فناوریهای نوین، باستانشناسی را به ابزاری برای بازسازی آینده تبدیل کند.
دوران افتخارِ صرف به گذشته سپری شده است. آن غرور تاریخی اگر به خودبزرگبینی و جدایی بدل شود، دیگر فضیلت نیست، بلکه مانع است. این همان تلهای است که استعمار فکری برای ملتهای ریشهدار ساخت: تزریق غروری که اختلاف میکاشت و ما را در مرحلهی «افتخار به گذشته» متوقف میکرد.
در حالی که ملتهایی بیتاریخ، با ساختن هویتهای مصنوعی، در مسیر توسعه پیش تاختند.
اکنون زمان آن است که با درک انتقادی از باستانشناسی سیاسی، این تلههای استعمار را بشناسیم، تحلیل کنیم و خنثی سازیم.
چون تنها از این راه است که میتوانیم «چگونه زیستن» را در قالبی معاصر، پویا و سازنده تجربه کنیم، و باستانشناسی را از علمی گذشتهنگر به دانشی آیندهساز بدل نماییم
منبع عکس ها: انجمن علمی دانشجویان باستان شناسی
با تشکر از دانشجویان، همکاران هیات علمی و کارشناسان محترم
November 2, 2025 1K 4
